Selamün aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtühü. Nasılsınız?
Bir Yener kardeşimiz/yeğenimiz bir soru sordu; islam’ın hakim olmadığı bir ülkede doğan bir insanın dini sorumluluğu nedir dedi.
EL CEVAP;
Muhammed (s.a.v) buyurur:
“Her doğan çocuk fıtrat üzere doğar. Sonra anne babası onu Yahudi, Hristiyan veya Mevcusi yapar. Tıpkı hayvanın kusursuz bir yavru doğurması gibi; siz onda bir eksiklik görüyor musunuz?”
(Buhârî, Cenâiz 92; Müslim, Kader 22)
Hadisin Anlamı
Bu hadiste geçen “fıtrat”, İslam âlimlerine göre: Allah’ı tanımaya ve birlemeye yatkınlık
Hakikati kabul etmeye hazır saf yaratılış, Tevhide meyilli bir ruh hali demektir.
Yani her insan, doğuştan İslam’a uygun bir potansiyelle dünyaya gelir. Ancak ailesi onu yahudi, hırıstiyan veya mecusi yapar.
— Kur’ân’ın açık ilkesi şudur:
“Biz bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz.” (İsrâ 15)
Bu ayet şunu gösterir: Bir insanın sorumlu olması için hakikatin ona ulaşmış olması gerekir.
Başka bir ayette:
“Rabbin, halkı habersizken o memleketleri helâk edici değildir.” (En’âm 131)
Yani:
Bilmeden, duymadan, gerçek mesaj ulaşmadan → ceza yok
Önce tebliğ, sonra sorumluluk
— Bazı hadislerde, hakikati hiç duymayan insanların durumu şöyle ifade edilir:
Peygamber Efendimiz (sav) kıyamet günü:
Sağır, Deli, Çok yaşlı,
Ve peygamber daveti ulaşmamış kimselerin
ayrıca imtihan edileceğini haber vermiştir.
Bu rivayetlerin ortak anlamı: Allah kimseye haksızlık yapmaz, herkese uygun bir imtihan verir.
— İslam âlimlerinin görüşleri
a) “Ehl-i Fetret” görüşü (çoğunluk)
Başta İmam Gazali olmak üzere birçok âlime göre:
İnsanlar 3 gruptur:
İslam’ı hiç duymayanlar
İslam’ı yanlış/çarpıtılmış şekilde duyanlar
İslam’ı doğru şekilde anlayanlar
1 ve 2. grup: Mazur sayılır (Ehl-i Fetret)
Hükümleri Allah’a bırakılır
3. grup: Bilerek reddederse sorumludur
b) İbn Teymiyye ve İbn Kayyim el-Cevziyye görüşü
Bu âlimlere göre: Hakikati hiç duymayanlar veya doğru şekilde ulaşmayanlar
kıyamet günü ayrıca imtihan edilir.
Bu görüş hadislerle desteklenir.
c) İmam Maturidi yaklaşımı
Mâturîdî’ye göre: İnsan aklıyla Allah’ın varlığını bulabilir. Bu yüzden bazı sorumluluklar vardır
Ancak: Peygamber gelmeden detaylı sorumluluk olmaz
d) İmam Eşari yaklaşımı
Eş’arî’ye göre: Peygamber gelmeden kişi tam sorumlu olmaz
İlahi mesaj şarttır.
— Günümüz açısından önemli nokta şudur;
Bugün birçok insan:
İslam’ı, terörle,
Yanlış uygulamalarla,
Medya propagandasıyla
tanıyor.
Bu durumda birçok âlime göre: Bu insanlar “gerçek İslam’ı duymuş sayılmaz”
Yani: Sorumluluk meselesi çok daha ince ve bireyseldir.
5. Genel yorum şu olabilir;
Allah kalplere bakar
Hakikati arayan kalp boş çevrilmez.
Nerede doğarsa doğsun, samimi olup gerçeği arayan bir kul,
bir şekilde hakikate yaklaştırılır.
SONUÇ OLARAK;
İslam’a göre; İslam’ın hakim olmadığı bir ülkede doğan kişi:
Eğer:
İslam’ı hiç duymamışsa,
Ya da yanlış duymuşsa
Mazur sayılır (Ehl-i Fetret)
Hükmü Allah’a aittir veya ahirette imtihan edilir.
Eğer:
İslam kendisine doğru şekilde ulaşmış
Ve bilerek reddetmişse
Sorumlu olur.
En önemli ilke
Hiç kimse doğduğu yer yüzünden cehennemlik olmaz.
ALLAH
MUTLAK ADİLDİR.
RAHMETİ SONSUZDUR.
KİMSEYE ZULMETMEZ..
Umarım sizi aydınlatabilmişizdir.
Bize, sizde sorularınızı yazınız, araştırıp cevaplamaya çalışalım.
Selamün aleyküm ve rahmetullahi ve berekâtühü.
Ahmet Atik
Ahi Kul Ahmet
Halk Ozanı