Selamün en güzel aleyküm.
Sevgili mü’min kardeşlerim, nasılsınız?
Aşağıda İslâm miras hukukunda “erkeğe iki, kadına bir pay” meselesinin hukuki çalışmasını bulacaksınız.
1- Kuran’i Çerçeve
Bu husus, ayetle sabit, sünnetle çerçevesi çizilmiş, hikmetiyle anlaşılması gereken bir hükümdür.
İnkar ve alay edenin imanı zedelenir (dinden çıkar) Tevbe ve yeniden şahadet getirmesi gerekir.
Yüce Allah şöyle buyurur:
“Allah, çocuklarınız hakkında size şunu emreder: Erkeğin payı, iki kızın payı kadardır…”
(Kur’an-ı Kerim, Nisâ 11)
Bu ayet:
Hüküm ayetidir (yoruma kapalı),
Farz niteliğindedir,
Pay oranını ilâhî adalet ölçüsüyle belirler.
2- Hadislerle Destek ve Çerçeve
a) Mirasın İlâhî Taksim Olduğu
Resûlullah buyurur:
“Allah her hak sahibine hakkını vermiştir.
Artık vârise vasiyet yoktur.”
(Tirmizî, Vesâyâ 5)
Bu hadis şunu öğretir:
Miras payları beşerî tercihle değil, Allah’ın takdiriyle belirlenmiştir.
b) Erkek Lehine Görünen Pay – Sorumlulukla Dengelenmiştir
Resûlullah şöyle buyurur:
“Erkek, ailesinin nafakasından sorumludur.”
(Buhârî, Nikâh 81)
Erkek:
Evin geçimini sağlamakla yükümlü,
Eşinin, çocuklarının masrafını karşılamak zorunda,
Mehir vermekle mükelleftir.
Kadın ise:
Nafaka ile yükümlü değildir,
Mirasını harcamaya zorlanamaz,
Malı tamamen kendisine aittir.
3- “İki Pay – Bir Pay” Meselesinin Hikmeti;
Bu hüküm üstünlük değil, görev paylaşımıdır.
Erkek:
Nafaka verir,
Mehir öder,
Aileyi geçindirir,
Toplumsal mali sorumluluk taşır.
Kadın:
Nafaka alır,
Malını korur,
Harcamaya zorlanmaz,
Ekonomik güvence altındadır.
Pay farklılığı = yükümlülük farklılığı
4- Tasavvufî ve Ahlâkî Yorum
Tasavvuf, meseleyi hak–sorumluluk dengesi üzerinden okur.
Erkeğe fazla verilen, aslında emanettir.
Kadına az verilen, aslında korunmuş haktır.
Çok almak imtihanı, az almak emniyeti artırır.
Mevlânâ’nın anlayışıyla söylersek:
“Yük kime ağırsa, pay da ona göredir.”
Yani:
Pay = Şeref değil
Pay = Hizmet ve mesuliyettir.
5- Günümüze Bakan Yönü
Bu ayet:
Kadını değersizleştirmez,
Erkeği kayırmaz,
Aile düzenini ayakta tutar.
Sorun ayette değil,
Ayetin hayatın diğer hükümleriyle birlikte uygulanmamasındadır.
Eğer:
Erkek nafakayı vermez,
Mehir ihmal edilirse,
Kadın ekonomik olarak korunmazsa,
Denge bozulur, adalet algısı zedelenir.
6- Mirasta Acele Edilmesi
Hz. Muhammed şöyle buyurmuştur:
“Ferâizi (miras paylarını) hak sahiplerine verin. Geriye kalan mal en yakın erkek akrabaya aittir.” (Buhârî, Müslim)
“Mirası acele ediniz” manasına gelen bazı rivayetler hadis kaynaklarında geçse de, muhaddislerin çoğu tarafından zayıf (da‘îf) kabul edilmiştir.
Bu nedenle tek başına delil olarak kullanılmaz.
Kur’ân ve fıkıh açısından hüküm;
Kur’ân’da miras payları kesin sınırlarla belirlenmiştir:
“Bunlar Allah’ın koyduğu sınırlardır.” (Nisâ 13)
Fıkıh âlimlerinin ortak görüşü:
Cenaze masrafları
Borçlar
Vasiyet (1/3’ü geçmemek şartıyla)
tamamlandıktan sonra mirasın bekletilmeden paylaşılması gerekir.
Sebepsiz geciktirme:
Kul hakkına girer
Fitneye, kırgınlığa ve harama kapı açar.
Günah riski taşır.
Âlimlerin özlü sözü;
“Miras, elde tutulan bir mal değil; emanet olarak gecikmeden teslim edilmesi gereken bir haktır.”
7- Sonuç (Özet)
Ayet açıktır, hüküm kesindir.
Hadisler, bu hükmün sorumluluk boyutunu açıklar.
Tasavvuf, hikmetini kalbe indirir.
Mesele eşitlik değil, adalettir.
İslâm’da adalet, aynı vermek değil;
yükün dağılımına göre vermektir.
Bir evlilikte erkek iki pay eş de kendi babasindan bir pay alır üç olur.
Kız kardeş de evlenince bir pay alir. İki pay da kocasına kendi babasindan gelir, olur üç pay. Böylece eşitlenirler ve adalet tecelli eder. Mal da bir ölçüde korunmuş olur.
Mirasın paylaşılmasında acele edilmelidir.
İngiltere’de baba ölünce, büyük ağabey bütün malı yönetir, eker, biçer ve diğerlerinin hakkinı verir. Böylece mal bölünmez.
Anadolu’da bu husus büyük sorun oluşturmaktadır.
Yürürlükteki medeni kanun payların eşit dağılımını öngörmektedir.
Önerimiz;
Kız kardeşlerin paylarında ısrar etmeleri halinde, kul haklarından korunmak için erkeğin kendi hak farkını kız kardeşlerine helal etmesi, uygun, takvalı bir hareket olarak görünmektedir.
Selamün en güzel aleyküm
Ahmet Atik
Halk Ozanı