Selamün en oruçlu aleyküm. Nasılsınız, nasıl gidiyor?
O R U Ç H A K K’ I N
(Güzel Ahlak Hazinesi Olarak Oruç)
Oruç, zahirde aç kalmak; batında ise Hak ile olmaktır O’nunla dolmaktır.
Tasavvuf nazarında oruç sadece mideyi değil, kalbi de terbiye eden bir ibadettir. Açlık, nefsin sesini kısar; ruhun sesini yükseltir.
Kur’ân’da “Ey iman edenler! Oruç sizden öncekilere farz kılındığı gibi size de farz kılındı. Ta ki korunabilesiniz.”
(Bakara 183) buyurulur.
Bu ayetle başlayan yolculuk, aslında insanın kendi içine yaptığı bir seferdir. Kur’an-ı Kerim’de bildirilen oruç, takvaya ulaştıran bir köprüdür. Takva ise korunmak ve kalbin uyanıklığıdır.
Tasavvufta oruç üç derecede ele alınır:
1. Avamın Orucu
Yeme, içme ve şehvetten uzak durmaktır. Bu, ibadetin zahiridir. Beden aç kalır, o kadar.
2. Havasın Orucu
Dilini gıybetten, gözünü haramdan, kulağını boş sözden korumaktır. Burada organlar da oruç tutar.
3. Ehassü’l-Havasın Orucu
Kalbi Allah’tan başka her şeyden uzak tutmaktır. Bu oruçta insan, sadece aç kalmaz; “ben”den de soyunur, sıyrılır.
Büyük mutasavvıf Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî der ki:
“Bedenin orucu açlık, ruhun orucu ise masivayı terk etmektir.”
Açlık, tasavvufta bir yokluk değil; fazlalıklardan arınmadır. İnsan doydukça ağırlaşır = nefsin galibiyeti. Hafifledikçe yükselir = Ruhun galibiyeti.
Oruç, nefsin firavunluğunu kırar. Nefis “ben” der; açlık “Sen” demeyi öğretir.
Allah cc nefsi ilk yarattığında o’na sordu.
-“Ben kimim” dedi.
Nefis: “Sen sensin, ben benim” dedi. Onun ateşe attı, nefsin cevabı değişmedi. En son onu 4000 sene aç bıraktı ve tekrar sordu. Nefis bu sefer perişan ve yerde sürünürken cevap verdi: ” Ente Rabbî- Sen Rabb’imsin” dedi. İşte nefis ancak aç kalarak Allah’a yönelir ve benliğini terkeder.
Bir sufi için iftar vakti sadece hurma ile değil, rahmetle açılmaktır. Sahur ise uykudan değil, gafletten uyanmaktır. Oruç diyet değil niyettir.
Oruç aynı zamanda sabırdır. Sabır ise ilahi terbiyenin adıdır. İmam-ı Gazâlî, orucun kalbi saflaştırdığını ve kalp saflaşınca hikmet pınarlarının akacağını söyler.
Bugünün insanı için oruç;
– Tüketim çılgınlığına karşı bilinçtir.
– Dijital kalabalıklar içinde içe dönüştür.
– Sürekli “alan” olmaktan “veren” olmaya geçiştir.
Modern çağ insanı sadece yiyecekle değil; bilgiyle, görüntüyle, sesle de doyuruluyor.
Tasavvufi oruç, gereksiz bilgi bombardımanından da uzaklaşmayı öğretir. Bazen telefondan, bazen öfkeden, bazen egodan oruç tutmak gerekir.
Oruç, kul ile Rabbi arasında sırdır. Rivayette “Oruç Benim içindir…” kudsî hadisi zikredilir. Bu sır, insanın içindeki ilahi cevheri ortaya çıkarır.
Sonuçta oruç, aç kalma sanatı değil; Allah ile olma veya rahmetle dolma sanatıdır.
Beden eksildikçe ruh tamamlanır.
Nefis sustukça kalp konuşur.
Ve en sonunda insan anlar ki:
Oruç, aç kalmak değil; Hakk’ka aç olmaktır. O’nunla olmaktır = VUSLAT
B İ R H İ K A Y E
“Susuzluğun İçindeki Sır”
İslam geleneğinde oruç, sadece aç kalmak değil; kalbi arındırmak, nefsi terbiye etmekti.
Kırşehir’de yaşayan Kerim, bu yıl orucu ilk defa bilinçli tutmaya karar vermişti. Çocukken de tutmuştu ama bu sefer niyeti başkaydı. “Sadece midem değil, dilim de oruçlu olsun” demişti kendi kendine.
Gün uzundu. Güneş ağır ağır yükselirken susuzluk dudaklarını kuruttu. Ama asıl zorluk öğleden sonra başladı. İş yerinde biri ona haksızlık etti. İçinden öfke kabardı. Tam cevap verecekti ki, sabah ettiği niyet geldi aklına:
“Ey Rabbim, bugün sadece yemekten değil, incitmekten de uzak durayım.”dedi ve aklına Erzurumlu Alvarlı Efe’nin şu dizeleri geldi.
Aşık der incidenden
İncinme incidenden
Kemalde noksan imiş
İncinen incidenden
Sustu…
O susuş, midesinin açlığından daha derindi. İçinde bir şey kırıldı ama o kırılan gururdu; kalbinde ise ince bir ferahlık doğdu.
Akşam ezanı okunurken sofrada hurmaya uzandığında şunu fark etti: Açlık geçiciydi ama sabrın bıraktığı tat kalıcıydı.
O gün anladı ki oruç, bedeni değil; kalbi doyurmak içindi.
Ve Kerim ilk defa gerçekten tok hissetti kendini.
Selamün en güzel oruçlu aleyküm.
Ahi Kul Ahmet
Halk Ozanı